16 - 11 - 2005

 

 

Het incident en de loden deur

door Maarten Vermeulen

http://www.nd.nl/newsite/artikelen/20051111/dinp3150059.xml

'Veel sterkte voor alle nabestaanden en tegelijk de vraag... Hoe kan zoiets in Nederland ? Hoe gaan wij met onze medemensen om?' Zomaar een reactie uit het condoleanceregister dat werd geopend na de brand in het cellencomplex op Schiphol. Na twee weken staat de teller op ruim tweehonderd reacties. Ter vergelijking: na de moord op Theo van Gogh kwamen er duizenden reacties binnen. Per dag.

Hij heeft moeite er woorden voor te vinden. En het is niet het soms haperende Nederlands dat hem hindert. Ahmed Pouri is geschokt. Na de brand in het detentiecentrum Schiphol-Oost die elf gedetineerden het leven kostte, bleef het stil in Nederland . ,,Die lauwheid, dat vind ik onbegrijpelijk'', zegt Pouri, werkzaam voor Prime, een organisatie die dagelijks contact heeft met vluchtelingen. ,,De maatschappij lijkt niet geïnteresseerd. Ik heb nauwelijks mensen gezien die zich echt kwaad maakten. Het zijn harten van steen.''

Andere betrokkenen delen dat gevoel. Nederland is niet meer zo aardig voor vreemdelingen. Maar of het gebrek aan emoties alleen harteloosheid is, daarvan is Annerieke Dekker van Vluchtelingenwerk Nederland niet overtuigd. ,,Het zijn vreemdelingen. Letterlijk: ze hebben vaak geen familie of vrienden in Nederland . Sommigen zijn Nederland niet eens binnengeweest. Het publiek leeft moeilijk mee met mensen die ze totaal niet kent. Zo werkt het nu eenmaal.''

Toch weet ook Dekker dat de houding ten opzichte van vreemdelingen is verhard. ,,Misschien biedt deze brand een kans om het publiek te laten zien hoe vreemdelingen worden behandeld.'' Maar wat Vluchtelingenwerk betreft, is dat iets voor later. De hectische weken na de brand stonden in het teken van reconstructie. Lang was onduidelijk wat er precies was gebeurd, wie erbij betrokken waren. ,,Nu vragen we aandacht voor de overlevenden die nog steeds in slechte omstandigheden zitten opgesloten. Daar zijn we mee bezig, we hebben ons blikveld nog niet verbreed naar de maatschappelijke gevolgen.''

Voortdurend discussie

De Haarlemse advocaat H. Gaasbeek heeft verscheidene cliënten onder de gevangenen op Schiphol. Een aantal van hen kreeg hij afgelopen week vrij. Ze mogen thuis hun rechtszaak afwachten. ,,Ik heb het idee dat in de samenleving een verkeerd beeld bestaat van de mensen die zijn omgekomen'', zegt Gaasbeek. ,,In het nieuws werd steeds gesproken van illegalen. Mensen willen zich dan een beeld vormen. Als het blijkt te gaan om allerlei jonge mensen met gezinnen in Oost-Europa, wekt dat een andere emotie op. Het woord illegaal is besmet. Mensen denken al snel aan de onderwereld, aan iets crimineels.''

Gaasbeek ziet ook een groeiende angst voor vreemdelingen. Volgens hem omdat er voortdurend discussie over is. ,,Er is al heel lang discussie over zaken als vreemdelingenbeleid en uitzettingen. Inmiddels hangt er een negatieve lading aan. Het onderwerp wordt tot een probleem gemaakt.''

Op de herdenkingsbijeenkomst die afgelopen dinsdag werd gehouden, deed Gifty Whadie haar verhaal. De Ghanese vrouw verloor haar echtgenoot bij de ramp en deed een opmerkelijk kalme oproep om vluchtelingen beter te behandelen. Dat is volgens Klaas Harink van Vluchtelingenwerk Friesland ook hard nodig. ,,In kleine dorpjes waar mensen een gezicht hebben, daar stáán mensen voor 'hun' vluchtelingen. Maar als een asielzoeker anoniem is, blijven we koud. Vluchtelingen die worden opgesloten op Rotterdamse bajesboten of in een Amsterdams detentiecentrum zijn onzichtbaar.''

Harink proeft moedeloosheid bij de mensen die zich al jarenlang inzetten voor vluchtelingen. ,,Ze vragen zich af wat er nog meer moet gebeuren voordat er dingen veranderen. Protesteren heeft geen zin, het is alsof we tegen een loden deur aanlopen. Maar ik betwijfel of deze brand reden is voor de minister om het beleid te veranderen. De boel zit politiek muurvast. Er zijn zogenaamde 'ferme' uitspraken over gedaan en het is lastig om daar nu op terug te komen.''

Geen poldermodel

Het asielbeleid is gericht op het terugbrengen van het aantal asielzoekers. Dat lukt aardig, blijkt uit de statistieken. In 2004 klopten 9780 mensen aan voor een verblijfsvergunning, in 2000 waren dat er nog 43.560. Maar aan dit politieke succes kleven veel onzichtbare problemen, zegt Harink. ,,Alles moet wijken om de instroom van asielzoekers te beperken. De minister zegt dat het beleid sluitend is, maar wij zien dat er mensen op straat worden geknikkerd. Op papier lossen de problemen zich op, maar er staat niet bij dat het ten koste gaat van individuen. De breed gedragen morele verontwaardiging blijft uit, omdat mensen het idee hebben dat er een probleem wordt opgelost.''

De directeur ziet de kloof tussen voor- en tegenstanders van het harde beleid groeien. ,,Het poldermodel werkt hier niet meer. Vroeger werd geluisterd naar problemen en gezocht naar de beste oplossing. Nu is het eenzijdig hard.''

Ook onder christenen, van oudsher een bevolkingsgroep die begaan is met vreemdelingen, ziet Harink een tweedeling. ,,Ik zat afgelopen zondag twee keer in de kerk en ik heb geen enkele verwijzing naar de ramp op Schiphol gehoord. Daar verbaas ik me over. Er zijn christenen die tot over hun oren in het vluchtelingenwerk zitten en christenen die het wel best vinden.''

Dat is al heel lang zo, zegt Rien Bregman, projectcoördinator bij stichting Gave. De stichting ondersteunt kerken in hun werk onder asielzoekers en biedt praktische hulp. ,,Hoewel het aantal asielzoekers daalt, blijft de opkomst op onze landelijke dag voor vluchtelingenwerkers gelijk. De inzet is niet zo afhankelijk van emoties. Als de publieke opinie ten opzichte van vluchtelingen verandert, blijft het aantal betrokken gelovigen hetzelfde.''

Volgens Bregman is werken met asielzoekers een kwestie van lange adem. En meestal blijft het werk rond een bepaald groepje hangen. ,,Het is niet zo dat hele gemeentes actief zijn. Het zijn vaak trouwe mensen die in stilte werken. Ze kiezen er voor en zijn vasthoudend. En ze worden in de kerk wel eens wantrouwend aangekeken: ze brengen iets vreemds binnen. Dan speelt de publieke opinie wel een rol.''

Condoleance

Voor Ahmed Pouri van Prime is de stabiele inzet van vrijwilligers niet genoeg. Toen Theo van Gogh werd doodgeschoten, waren toch ook niet alleen zijn fans verontwaardigd? Van Goghs massaal bezochte condoleanceregister op internet is het bewijs. Het register voor de slachtoffers van de Schipholbrand trekt nauwelijks bezoekers. Bovendien moeten de beheerders voortdurend ingrijpen om alle kwetsende bijdragen over illegalen te verwijderen. 'Opgeruimd staat netjes', bijvoorbeeld. En 'boontje komt om z'n loontje'. Ook te lezen: 'Zelf aangestoken en heel Nederland staat op z'n kop. (...) Deze laffe honden horen hier niet thuis.' De gemeente Haarlemmermeer , die het condoleanceregister opende, liet weten dat er meer beledigingen binnen kwamen dan serieuze rouwbetuigingen.

Pouri: ,,Ik hoop dat de brand iets losmaakt. Tot nu toe ben ik zeer teleurgesteld. Zolang men niet toegeeft dat er iets fout zit, zal er nooit iets veranderen. Volgens de politiek was de brand een incident. Ze stellen een onderzoek in en daarmee is de kous af.''

Net als Pouri hoopt ook Jacqueline Gomashie van Stichting Rechtsbijstand Asiel dat de brand iets zal veranderen aan de algemene onverschilligheid. ,,We hopen het, maar ik heb mijn twijfels. Er zijn nauwelijks wakes geweest en die er waren, zijn weinig bezocht. Het past in de trend die al langer is ingezet, we gaan anders om met asielzoekers. Niet alleen de wet is strenger geworden, de mensen zijn dat ook.''

De stichting biedt juridische ondersteuning aan asielzoekers die achter de tralies belanden, wat steeds vaker gebeurt. ,,En dat terwijl ze hier komen om bescherming te vinden. Natuurlijk kun je niet iedereen binnenlaten, maar het zijn toch geen criminelen?'' In het detentiecentrum op Schiphol-Oost zit een gemêleerd gezelschap vast: criminelen, illegalen, drugssmokkelaars en uitgeprocedeerde asielzoekers. Gomashie vermoedt dat de vreemdelingenbewaring voor veel Nederlanders een onbekend gegeven is. ,,Mensen realiseren zich te weinig hoe het tegenwoordig gaat in Nederland . Het enige dat ze horen, is dat het uitzetbeleid verbetert of dat de instroom wordt beperkt.''

Volgens mensenrechtenorganisatie Amnesty International is het gevangen zetten van asielzoekers onwettig. De organisatie is verontrust over berichten dat afgewezen vluchtelingen worden vastgehouden in gevangenissen waar ook criminelen zitten. De organisatie, die zich doorgaans richt op misstanden in het buitenland, wil dat er onderzoek komt naar de omstandigheden waaronder de asielzoekers vastzitten.

Reageren

Advocaat Gaasbeek wil dat er een grondig onderzoek komt. Niet alleen naar de brand, maar ook naar de opzet van de gevangenis op Schiphol. Volgens Gaasbeek zitten veel mensen onterecht vast. ,,Overal worden fouten gemaakt, maar op Schiphol is het aantal onschuldige mensen dat vastzit wel erg hoog. In 2004 zat een op de vier gedetineerden die betrokken waren bij een strafzaak, ten onrechte achter de tralies.''

Verder wil Gaasbeek een fatsoenlijke regeling voor de nabestaanden. ,,Geen miljoenenclaims. Maar voor de gezinnen die plotseling hun kostwinner kwijt zijn, moet een behoorlijke oplossing komen.''

Wat Harink betreft, is het nu ook tijd voor politieke stappen. De terughoudendheid van de Tweede Kamer was in de eerste week terecht, vindt hij. ,,Het is goed om recht te doen aan het verdriet zonder er meteen een politiek circus van te maken. Nu we twee weken verder zijn, wordt het tijd om te reageren. Heel veel mensen wachten daarop.''

Ahmed Pouri verwacht weinig van de onderzoeken. Hij wijst op de slechte nazorg die overlevenden van de brand krijgen. ,,Vluchtelingen worden gek. Echt gek. Overal proberen ze hulp te krjgen, zonder dat het lukt. Maar dat staat niet op zichzelf. Het hele jaar door plegen asielzoekers zelfmoord. Hoeveel? Dat weet niemand, want het wordt niet bijgehouden.''

Volgens Pouri ligt een oplossing van de problemen in het erkennen dat ze complex en ingewikkeld zijn. ,,Pas dan kun je discussie voeren. Het voorkomt zogenaamd makkelijke oplossingen. En mensen beseffen dan hopelijk dat het niet ver-van-mijn-bed is, maar dichtbij.''

 

 

 
  Home